„WAJDA: re-wizje. Przegląd filmów Andrzeja Wajdy w 100. rocznicę urodzin”

Dziesięć filmów jednego z najwybitniejszych twórców światowego kina zostanie zaprezentowane w ramach wyjątkowego przeglądu, który potrwa od marca do grudnia 2026 roku. Cykl „WAJDA: re-wizje” rozpocznie się w miesiącu, w którym przypada setna rocznica urodzin reżysera. To nie tylko hołd dla dorobku Andrzeja Wajdy, lecz także ponowne spojrzenie na jego dzieła: odczytywane dziś na nowo, w innym kontekście historycznym i społecznym, które wciąż poruszają, prowokują i inspirują. Ta mini-retrospektywa ma na celu przywrócenie go jako twórcy aktualnego – nowoczesnego, młodzieńczego w ekspresji i niezwykle dynamicznego – reżysera, który zawsze trzymał rękę na pulsie współczesnej kultury i z niezwykłą przenikliwością opowiadał o młodych ludziach uwikłanych w historię, politykę i narodowe mity. Dobór filmów podkreśla różnorodność jego dorobku. Obok arcydzieł powszechnie uznanych pojawiają się tytuły, które dziś szczególnie domagają się reinterpretacji. Program przeglądu ułożony został w rytmie kalendarza – każdy miesiąc przynosi inny tytuł, korespondujący z porą roku, nastrojem i tematyką filmu. Cykl otwiera „Popiół i diament” (1958) – obraz szczególny: najważniejszy i najbardziej osobisty w jego dorobku. „WAJDA: re-wizje” to zaproszenie do dialogu z klasyką – do ponownego spotkania z filmami, które współtworzyły naszą wrażliwość i język kina. Organizatorem przeglądu jest Stowarzyszenie Kin Studyjnych, a jego kuratorem – prof. Rafał Syska. Partner Główny to Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych, partner jest Polski Instytut Sztuki Filmowej, a projekt finansowany jest ze środków: Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jednym z patronów medialnych jest Kultura wokół Nas.

Andrzej Wajda to jedyny polski twórca uhonorowany Oscarem za całokształt twórczości i zarazem jedna z najważniejszych postaci światowej kinematografii. Reżyser, scenarzysta, inscenizator teatralny, kierownik artystyczny legendarnego Zespołu Filmowego „X”, pedagog, działacz opozycji demokratycznej, dla którego kino stanowiło zobowiązanie artystyczne, obywatelskie i moralne.

Choć dziś bywa postrzegany jako twórca pomnikowy, należący do przeszłości, Wajda pozostaje reżyserem zaskakująco nowoczesnym. Jego filmy do dziś zachwycają narracyjnym mistrzostwem, dynamiką rytmu, malarską wrażliwością i intensywną metaforyką. Był demiurgiem planu filmowego – zawsze perfekcyjnie przygotowanym, pełnym energii i pasji, z ogromną czułością podchodzącym do aktorów i współpracowników. Odkrywał talenty, inspirował młodszych twórców i potrafił wydobywać maksimum możliwości z całych zespołów artystycznych.

POPIÓŁ I DIAMENT (1958)

scenariusz: Jerzy Andrzejewski, Andrzej Wajda wg powieści Andrzejewskiego
zdjęcia: Jerzy Wójcik
opracowanie muzyczne: Filip Nowak
produkcja: Zespół Filmowy „Kadr”
obsada: Zbigniew Cybulski, Ewa Krzyżewska, Wacław Zastrzeżyński, Adam Pawlikowski, Bogumił Kobiela
nagrody: FIPRESCI na MFF w Wenecji
czas trwania: 99’

Krótki opis: Jeden z najsłynniejszych filmów kina polskiego. Historia młodego akowca rozdartego między obowiązkiem a pragnieniem normalnego życia, łączący romantyczny etos z dramatem „żołnierzy wyklętych”.

WESELE (1972)

scenariusz: Andrzej Kijowski wg dramatu Stanisława Wyspiańskiego
zdjęcia: Witold Sobociński
muzyka: Stanisław Radwan
produkcja: Zespół Filmowy „X”
obsada: Daniel Olbrychski, Ewa Ziętek, Andrzej Łapicki, Wojciech Pszoniak, Marek Walczewski, Franciszek Pieczka
nagrody: Srebrna Muszla na MFF w San Sebastián
czas trwania: 102’

Krótki opis: Olśniewająca plastycznie, dźwiękowo i narracyjnie adaptacja dramatu Wyspiańskiego, modernistyczne widowisko udowadniające uniwersalność polskich symboli i siłę rodzimego języka kina.

NIEWINNI CZARODZIEJE (1960)

scenariusz: Jerzy Skolimowski, Jerzy Andrzejewski
zdjęcia: Krzysztof Winiewicz
muzyka: Krzysztof Komeda
produkcja: Zespół Autorów Filmowych „Kadr”
obsada: Tadeusz Łomnicki, Krystyna Stypułkowska, Roman Polański
czas trwania: 84’

Krótki opis: Lekki w formie, a poważny w treści portret młodych inteligentów Warszawy początku lat 60., świadectwo potrzeby autentyczności w świecie póz i jedno z kluczowych ogniw polskiej Nowej Fali.

CZŁOWIEK Z MARMURU (1977)

scenariusz: Aleksander Ścibor-Rylski
zdjęcia: Edward Kłosiński
muzyka: Andrzej Korzyński
produkcja: Zespół Filmowy „X”
obsada: Krystyna Janda, Jerzy Radziwiłowicz, Tadeusz Łomnicki
nagrody: FIPRESCI na MFF w Cannes
czas trwania: 153’

Krótki opis: Demaskatorska podróż przez archiwa i pamięć stalinowskiej Polski, obraz propagandy niszczącej jednostkę i jeden z najważniejszych filmowych portretów systemowego zniewolenia.

BRZEZINA (1970)

scenariusz: Andrzej Wajda wg opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza
zdjęcia: Zygmunt Samosiuk
muzyka: Andrzej Korzyński
produkcja: Zespół Filmowy „Tor”, TVP
obsada: Daniel Olbrychski, Olgierd Łukaszewicz, Emilia Krakowska
czas trwania: 99’ 

Krótki opis: Zmysłowa, a zarazem pełna malarskich symboli opowieść o życiu i śmierci, egzystencjalna konfrontacja afirmacji istnienia z pogrążeniem w żałobie, odsłaniająca uniwersalne prawdy o ludzkiej naturze.

KRONIKA WYPADKÓW MIŁOSNYCH (1985)

scenariusz: Tadeusz Konwicki wg. własnej powieści
zdjęcia: Edward Kłosiński
muzyka: Wojciech Kilar
produkcja: Zespół Filmowy „Perspektywa”
obsada: Paulina Młynarska, Piotr Wawrzyńczak, Joanna Szczepkowska, Leonard Pietraszak
czas trwania: 114’

Krótki opis: Miłosna opowieść rozgrywająca się w ostatnich chwilach przed wojną na Wileńszczyźnie, barwny portret wielokulturowej II Rzeczypospolitej i pełna nostalgii wizja świata odchodzącego bezpowrotnie w przeszłość. Powrót Andrzeja Wajdy i Tadeusza Konwickiego do czasów dzieciństwa.

KRAJOBRAZ PO BITWIE (1970)

scenariusz: Andrzej Brzozowski, Andrzej Wajda wg opowiadania Tadeusza Borowskiego
zdjęcia: Zygmunt Samosiuk
produkcja: Zespół Filmowy „Wektor”
obsada: Daniel Olbrychski, Stanisława Celińska, Tadeusz Janczar
nagrody: Golden Globe na MFF w Mediolanie
czas trwania: 101’

Krótki opis: Poetycka refleksja nad traumą ocalałych z obozu, przejmujące studium zniszczonej psychiki i miłości skażonej doświadczeniem śmierci. 

BEZ ZNIECZULENIA (1978)

scenariusz: Agnieszka Holland, Andrzej Wajda
zdjęcia: Edward Kłosiński
produkcja: Zespół Filmowy „X”
obsada: Zbigniew Zapasiewicz, Ewa Dałkowska, Andrzej Seweryn, Krystyna Janda
nagrody: Złote Lwy na FPFF w Gdańsku, Jury Prize na MFF w Cannes
czas trwania: 125’

Krótki opis: Przejmująca diagnoza społeczeństwa końca lat 70., portret człowieka osaczonego przez system i własne słabości, jedna z najbardziej przenikliwych analiz moralnego kryzysu w polskim kinie.

ZIEMIA OBIECANA (1974)

scenariusz: Andrzej Wajda wg powieści Władysława Reymonta
zdjęcia: Witold Sobociński, Edward Kłosiński, Wacław Dybowski
muzyka: Wojciech Kilar
produkcja: Zespół Filmowy „X”
obsada: Daniel Olbrychski, Wojciech Pszoniak, Andrzej Seweryn, Anna Nehrebecka, Kalina Jędrusik
nagrody: Złote Lwy na FPFF w Gdańsku, Grand Prix na MFF w Moskwie, Valladolid i Kartagenie, nominacja do Oscara Best Foreign Language Film
czas trwania: 179’

Krótki opis: Brawurowa wizja rodzącego się kapitalizmu i bezwzględnej gry interesów w XIX-wiecznej Łodzi, a zarazem monumentalne dzieło o narodzinach nowoczesności i cenie, jaką płacą za nią ludzie.

WSZYSTKO NA SPRZEDAŻ (1968)

scenariusz: Andrzej Wajda
zdjęcia: Witold Sobociński 
muzyka: Andrzej Korzyński
produkcja: Zespół Filmowy „Kamera”
obsada: Andrzej Łapicki, Beata Tyszkiewicz, Elżbieta Czyżewska, Daniel Olbrychski
nagrody: Syrenka Warszawska w Łagowie
czas trwania: 94’

Krótki opis: Autotematyczne spojrzenie na środowisko filmowe, intymny hołd dla Zbigniewa Cybulskiego i osobista opowieść o utracie, pamięci i mitologii kina.

Filmografia Andrzeja Wajdy

1954 – Pokolenie (A Generation)
1957 – Kanał (Kanal)
1958 – Popiół i diament (Ashes and Diamonds)
1959 – Lotna
1960 – Niewinni czarodzieje (Innocent Sorcerers)
1961 – Samson (Samson)
1962 – Powiatowa Lady Makbet (Siberian Lady Macbeth)
1965 – Popioły (The Ashes)
1968 – Bramy raju (Gates of Paradise)
1968 – Przekładaniec (Layer Cake)
1969 – Wszystko na sprzedaż (Everything for Sale)
1969 – Polowanie na muchy (Hunting Flies)
1970 – Brzezina (The Birch Wood)
1970 – Krajobraz po bitwie (Landscape After the Battle)
1972 – Pilatus und andere (Pilate and Others)
1973 – Wesele (The Wedding)
1974 – Ziemia obiecana (The Promised Land)
1976 – Smuga cienia (The Shadow Line)
1977 – Człowiek z marmuru (Man of Marble)
1978 – Bez znieczulenia (Rough Treatment)
1979 – Panny z Wilka (The Maids of Wilko)
1980 – Dyrygent (The Conductor)
1981 – Człowiek z żelaza (Man of Iron)
1983 – Danton
1983 – Miłość w Niemczech (Love in Germany)
1985 – Kronika wypadków miłosnych (A Chronicle of AmorousIncidents)
1988 – Biesy (The Possessed)
1990 – Korczak
1994 – Nastasja (Nastasya)
1995 – Wielki Tydzień (Holy Week)
1996 – Panna Nikt (Miss Nobody)
1999 – Pan Tadeusz
2002 – Zemsta (Revenge)
2007 – Katyń
2009 – Tatarak (Sweet Rush)
2013 – Wałęsa. Człowiek z nadziei (Walesa. Man of Hope)
2016 – Powidoki (Afterimage)