Prywatna opowieść za pomocą słów i rysunków. Wystawa „Wajda. W stulecie urodzin”

Stworzona osobiście przez Krystynę Zachwatowicz-Wajdę wystawa ma charakter niezwykle osobistej narracji – to opowieść o artyście, jego drodze twórczej, relacji ze światem, ale także o odpowiedzialności sztuki wobec rzeczywistości. Otwarcie ekspozycji zatytułowanej „Wajda. W stulecie urodzin” zorganizowanej w Gmachu głównym Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha było jednocześnie inauguracją Roku Andrzeja Wajdy. To w związku z przypadającą 6 marca setną rocznicę urodzin tego wybitnego reżysera filmowego i teatralnego, pomysłodawcy i fundatora Muzeum Manggha (miejsce-symbol dialogu między Polską a Japonią), senatora I kadencji, rysownika, laureata Kyoto Prize (jednego z najważniejszych japońskich wyróżnień kulturalnych, przyznawanego twórcom o światowym znaczeniu) oraz nagrody Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kinematografii. Wystawa ta jest wydarzeniem, które ma łączyć pamięć, sztukę i współczesną refleksję nad rolą artysty w życiu publicznym – w miejscu, które samo w sobie jest jednym z najważniejszych testamentów Andrzeja Wajdy. Ekspozycja, która rozpoczęła się 8 marca, potrwa do 28 czerwca 2026 roku.

O Andrzeju Wajdzie przygotowano wiele wystaw. On sam często wybierał tę formę wypowiedzi, obok książek i filmów dokumentalnych, by w nieco szerszej perspektywie ukazać swoją twórczość. Jednak po raz pierwszy w ten sposób wypowie się o nim jego żona Krystyna Zachwatowicz-Wajda, która poprzez wybrane przez siebie fotografie, cytaty, notatki i szkice robocze przedstawi sylwetkę reżysera. Ekspozycja nie ma charakteru chronologicznej, linearnej biografii. Porusza wybrane aspekty z życia Wajdy, takie jak doświadczenie z czasów II wojny światowej, wpływ wojny na filmowca w pierwszej fazie jego twórczości, fascynacja malarstwem i przyjaźń z wybitnymi twórcami (Andrzej Wróblewski, Józef Czapski), okres społecznego buntu z okresu „karnawału Solidarności” i polityczne reperkusje związane z wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego, kulturalne i obywatelskie zaangażowanie reżysera na przykładzie takich przedsięwzięć jak Zespół Filmowy „X”, Mistrzowska Szkoła Andrzeja Wajdy czy Pawilon Wyspiańskiego.

Osobna część wystawy została poświęcona japońskim wątkom w biografii Andrzeja Wajdy. Tutaj motywem przewodnim są dzieła japońskich mistrzów „ukiyo-e” oraz szkice samego reżysera tworzone w czasie jego licznych podróży do Japonii, które Wajda odbywał na przestrzeni ponad 25 lat. Fascynacja Japonią rozpoczęła się u artysty w 1944 roku, kiedy to odwiedził w Sukiennicach przygotowaną przez władze okupacyjne wystawę, zorganizowaną na cześć azjatyckiego sojusznika Niemców. To wtedy, w tych niesprzyjających okolicznościach, młody Wajda mógł po raz pierwszy zetknąć się z takimi nazwiskami jak Hiroshige, Utamaro czy Hokusai. Pewną klamrą wieńczącą ten długi okres wypełniony licznymi podróżami i zawiązywaniem przyjaźni było powstanie – dokładnie pięć dekad później – Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha (dziś Muzeum), funkcjonujące wówczas jeszcze jako oddział Muzeum Narodowego w Krakowie.

Wystawa „Wajda. W stulecie urodzin” nie opowie o każdym dziele filmowym czy teatralnym Wajdy. Jego biografia jest zbyt wielowątkowa, a on sam był zbyt wielowymiarową postacią, by było to możliwe. To subiektywna wypowiedź Krystyny Zachwatowicz-Wajdy o jej zmarłym przed dziesięciu laty mężu. Prywatna opowieść za pomocą słów i rysunków, które artysta pozostawił nam w swoim archiwum.

Info o muzeum i fundatorach

Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha zostało powołane do życia z inicjatywy Andrzeja Wajdy i otwarte w 1994 roku jako Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha. Przez pierwszych dziesięć lat istnienia stanowiło oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, będąc zarazem miejscem aktywnej działalności Fundacji Kyoto – Kraków im. Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz. W roku 2005, usamodzielnione decyzją Ministra Kultury, otrzymało status państwowej instytucji kultury, a od roku 2007 działa jako placówka muzealna. 

Zgodnie z ideą Fundatorów, Manggha miała stanowić „dom dla kolekcji sztuki japońskiej”, zgromadzonej głównie przez Feliksa „Mangghę” Jasieńskiego, a przechowywanej od 1920 roku w Muzeum Narodowym w Krakowie. Zbiory Sztuki Dalekiego Wschodu Muzeum Narodowego w Krakowie zostały ostatecznie w 2009 roku przejęte w depozyt przez Muzeum Manggha, które jest jedyną państwową instytucją popularyzującą kulturę japońską w Polsce. Łączy działalność muzealną z organizacją przedsięwzięć typowych dla nowoczesnej instytucji kultury. Głównym kryterium tworzenia programu wydarzeń jest, oprócz wysokiej rangi artystycznej, atrakcyjność pokazu dla publiczności. Ze względu na wyraźne różnice kulturowe, kluczowym staje się sposób zaprezentowania odległej i często niezrozumiałej wiedzy specjalistycznej. Metody, jakie przez lata zostały wypracowane przez zespół Muzeum Manggha pozwalają na wnikliwą i atrakcyjną prezentację zjawisk związanych z Japonią dawną i współczesną.