Konferencja naukowa i wystawa. Jubileusz 80-lecia Muzeum Zamkowego w Pszczynie

Dokładnie 9 maja 2026 roku mija 80 lat działalności jednego z najważniejszych polskich muzeów-rezydencji. Mowa o Muzeum Zamkowym w Pszczynie, które postanowiło hucznie obchodzić swój jubileusz. A jest co świętować, bo tylko w ostatnim roku miejsce to, które obejmuje cztery budynki: Zamek, Stajnie Książęce, Zameczek Myśliwski Promnice oraz Oficynę zamkową (dwa ostatnie poddawane obecnie pracom rewitalizacyjnym) odwiedziło ponad 200 tysięcy osób. Główna siedziba może poszczycić się niezwykłą historią, która zapisana jest także w architekturze, od gotyku, przez renesans, aż po neobarokową formę pałacu. Swój obecny, reprezentacyjny kształt Zamek w Pszczynie otrzymał w latach 1870–1876. Przetrwał też niemal cały okres II wojny światowej bez większych uszkodzeń. I to w tym niezwykłym gmachu, a dokładnie w Stajniach Książęcych – w dniach 6-8 maja odbędą się najważniejsze wydarzenia związane z jubileuszem. Zaplanowano dwudniową Konferencję naukową, a także otwarcie wystawy czasowej, zatytułowanej „Nabytki. Ekspozycje. Narracje. Gromadzenie zbiorów przez Muzeum Zamkowe w Pszczynie w latach 1946-2026”. Patronem medialnym zarówno Jubileuszu 80-lecia działalności, jak i ekspozycji jest Kultura wokół Nas.

Na bogaty i różnorodny program głównych obchodów jubileuszu Muzeum Zamkowego w Pszczynie składa się szereg wydarzeń o charakterze naukowym, wystawienniczym i edukacyjnym, podkreślających zarówno wieloletnią tradycję instytucji, jak i jej współczesną działalność oraz kierunki rozwoju. Jednym z nich jest dwudniowa (6-7 maja 2026) ogólnopolska konferencja naukowa pt. „Adaptacje budynków zabytkowych do celów muzealnych. Kontekst historyczny, konserwatorski i funkcjonalny”, organizowana jest w zrewitalizowanych Stajniach Książęcych – części historycznego zaplecza rezydencji, dziś przystosowanej do funkcji wystawienniczych i edukacyjnych. Lokalizacja konferencji stanowi przykład zrównoważonego użytkowania zabytków oraz ich adaptacji do współczesnych potrzeb społecznych i kulturowych.

Program konferencji obejmuje wystąpienia ekspertów z całej Polski, poświęcone zagadnieniom rewitalizacji, adaptacji i udostępniania obiektów zabytkowych, stwarzając przestrzeń do wymiany wiedzy i doświadczeń między przedstawicielami instytucji kultury, środowisk konserwatorskich, naukowych oraz administracji odpowiedzialnej za ochronę dziedzictwa. Wydarzenie ma charakter specjalistyczny i odbywa się w formule spotkania zaproszonych uczestników.

Wystawa czasowa w Stajniach Książęcych

W ramach jubileuszu 80-lecia Muzeum otwarto zostanie wystawa czasowa poświęcona historii gromadzenia zbiorów – jednemu z kluczowych, choć mniej znanych aspektów działalności instytucji. Ekspozycja ma pokazać, w jaki sposób przez osiem dekad kształtowały się kolekcje muzealne, współtworząc dzisiejszy profil zbiorów. Wystawa stanowić będzie refleksję nad rolą muzeów w ochronie dziedzictwa kulturowego oraz znaczeniem świadomego gromadzenia zbiorów dla kształtowania narracji historycznych i tożsamości instytucji. Zatytułowana „Nabytki. Ekspozycje. Narracje. Gromadzenie zbiorów przez Muzeum Zamkowe w Pszczynie w latach 1946-2026” potrwa od 9 maja do 29 listopada 2026 roku. 

Kuratorzy wystawy, Malina Czosnowska i Marcin Nyga, postanowili odkryć przed widzami historię gromadzenia zbiorów, które na co dzień wypełniają m.in. ekspozycje komnat zamkowych. To zabytki malarstwa, rzeźby i rzemiosła artystycznego, z których nie wszystko pochodzi z dawnego wyposażenia zamku książąt pszczyńskich. Autorzy ekspozycji rysują przed widzem trzy kluczowe okresy w gromadzeniu zbiorów. Lata 40. i 50. XX wieku, kiedy Muzeum pełniło funkcję Składnicy Muzealnej (zabezpieczano zabytki – pozbawione opieki w wyniku II wojny światowej – pochodzące z pałaców, rezydencji i dworów, głównie z terenów Śląska). W kolejnych dziesięcioleciach nabytki służyły uzupełnianiu wystroju komnat zamkowych, ale również tworzono z nich od podstaw zupełnie nowe kolekcje. Czas po 1989 roku to konsekwentne poszukiwanie pamiątek związanych z książętami i ziemią pszczyńską, zabytków związanych z dawnymi obyczajami arystokratycznymi oraz uzupełnianie istniejących kolekcji, w tym szczególnie militariów, malarstwa czy miniatur.

W sumie na wystawie zaprezentowane zostanie kilkaset obiektów – przekazów, zakupów i darów – które trafiły do Muzeum w okresie ostatnich 80 lat, które ukazują złożoność i różnorodność pszczyńskich zbiorów. Wystawa pokazuje, jak przemyślane i planowe gromadzenie zbiorów wpływa na profil muzeum, działalność wystawienniczą i na budowanie nowych narracji.

O Muzeum Zamkowym w Pszczynie

Warto wspomnieć kilka ciekawostek, które wiążą się z działalnością Muzeum Zamkowego w Pszczynie. Jako pierwsze w Polsce rozpoczęło projekt mający na celu radiofonizację ekspozycji. Już w lutym 1961 roku działały pierwsze aparaty – mechaniczni przewodnicy dla zwiedzających. Takie radiooprowadzanie zakończono na przełomie 1968 i 1969 roku. Przez kolejne lata chętnym do poznania ekspozycji Muzeum na powrót towarzyszyli przewodnicy. Z kolei już w 2004 roku jako pierwsze w Polsce muzeum udostępniło wirtualne zwiedzanie całej ekspozycji, umożliwiające obejrzenie także tych przestrzeni, które nie są dostępne podczas wizyty stacjonarnej, m.in. Apartamentu księżnej Daisy.

Przez lata zdobyło szereg nagród i wyróżnień, by wspomnieć tylko dyplom honorowy i brązowy medal Europa Nostra za pieczołowite odtworzenie historycznych wnętrz zamku (1995), III nagrodę Sybilla za rekonstrukcję Apartamentu Cesarskiego (2005), nagrodę Marszałka Województwa Śląskiego za konserwację Buduaru i Łazienki księżnej Daisy (2010), tytuł Laureata VI edycji Ogólnopolskiego Programu Turystyczny Produkt Roku / Turystyczna Usługa Roku w kategorii Turystyczna Usługa Roku za działalność wystawienniczą, naukową, edukacyjną i kulturalną, a także laur w konkursie „Zabytek Zadbany” (2020) czy wreszcie uznanie zespołu zamkowo-parkowego w Pszczynie za Pomnik Historii w 2021. To wszystko tylko podkreśla wyjątkową wartość miejsca w skali kraju.

Muzeum Zamkowe w Pszczynie to również przestrzeń żywego kontaktu z muzyką dawną. Zainicjowany w 1979 roku przez ówczesnego dyrektora, dra Janusza Ziembińskiego, Międzynarodowy Festiwal Muzyczny „Wieczory u Telemanna” poświęcony jest twórczości Georga Philippa Telemanna oraz szerzej muzyce tej epoki. Program festiwalu obejmuje wykonawstwo muzyki dawnej z wykorzystaniem instrumentów z epoki i zgodnie z zasadami interpretacji charakterystycznymi dla XVIII wieku. Godny podkreślenia jest też dorobek wydawniczy Muzeum Zamkowego w Pszczynie, który z roku na rok jest coraz bogatszy.