Córka króla nafty i uczennica Boznańskiej. Oto wielka dama polskiej tkaniny

Artystka, nauczycielka, społeczniczka. Eleonora Plutyńska życie oddała dziedzinie sztuki wymagającej pokory i cierpliwości: tkaninie. Choć dorastała w cieniu legendy ojca – pioniera galicyjskiego przemysłu naftowego, wybrała własną drogę. Studiowała w Paryżu i w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych, w słynnych pracowniach Czajkowskiego i Jastrzębowskiego. Prawdziwe spełnienie odnalazła jednak na wsiach Polesia i Podlasia. Tam współpracowała z lokalnymi tkaczkami, popularyzując dawne techniki i tajniki roślinnego barwienia. Jako współtwórczyni spółdzielni „Ład” i wykładowczyni Pracowni Tkactwa Ręcznego na warszawskiej ASP, wychowała całe pokolenia artystów. Studiowały u niej m.in. Magdalena Abakanowicz, Jolanta Owidzka i Krystyna Wojtyna-Drouet. Jej własne tkaniny – takie jak „Zwierza, Rycerze” czy „Trójkąty” – zdobywały uznanie w kraju i za granicą. Plutyńska została zapamiętana jako bezinteresowna, szlachetna i oddana sztuce, ujmowała prostotą i cichą mądrością. – Była postacią o wielkiej klasie, urodzie i elegancji, niezapomnianą dla wszystkich, którzy ją znali – mówi Joanna Owidzka, artystka włókna. Choć życie Eleonory nie było pozbawione cierpienia – dotknęły ją wczesna śmierć ojca, dwie wojny światowe, wieloletnia rozłąka z mężem i zniszczenie międzywojennego dorobku – nie zatraciła wiary w sens pracy. Dzięki sile charakteru i poczuciu misji umiała zaczynać od nowa, za każdym razem, o czym można się przekonać podczas lektury książki Magdaleny Stopy – „Eleonora Plutyńska. Wielka dama polskiej tkaniny”. – To pasjonująca opowieść o niezwykłej postaci, która budzi podziw i szacunek – dodaje Owidzka.

Trzy opinie – każda w superlatywach

„Znakomicie napisana biografia Eleonory Plutyńskiej – postaci legendarnej, choć niepozbawionej kontrowersji w świecie polskiej tkaniny artystycznej i ludowej. Autorka z odmalowuje jej losy, ukazując zarówno życie prywatne, jak i pracę na styku przenikających się kultur miasta i wsi. To wciągająca opowieść, która nie unika trudnych tematów i przełamuje utarte schematy” – podkreśla Monika Kowalczyk, kierowniczka Działu Tkaniny Artystycznej w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi. Z kolei Katarzyna Jasiołek, autorka książki „Tkanina. Sztuka i rzemiosło” dodaje: „gdy Wanda Telakowska jest królową polskiego wzornictwa, Janina Orynżyna i Zofia Szydłowska – królowymi rzemiosła i sztuki ludowej, Eleonora Plutyńska to władczyni tej krainy, w której rodziła się tkanina ludowa i unikatowa. I w końcu mamy opowieść o sprawczej kobiecie, artystce i nauczycielce. Czy jest niczym baśń? Sprawdźcie!”.

„Jako nastolatka spotkałam panią profesor w mieszkaniu na poddaszu przy zbiegu Wilczej i Marszałkowskiej, gdy składałam jej wizytę wraz z moją matką w połowie lat sześćdziesiątych, już po śmierci męża profesor Plutyńskiej. Była niezwykle dostojna, łaskawie mnie przywitała i od razu poczułam się z nią zaprzyjaźniona. (…) Dzięki tej biografii dowiadujemy się, jak kształtowała się jej młoda osobowość pod wpływem rodziny, tradycji, wielokulturowości ziem ojczystych, szkół i studiów. Poznajemy też późniejszą pracę artystyczną Plutyńskiej i potencjał, z którego mogły czerpać następne pokolenia. Pierwszy sukces, którego była świadkiem, to światowy rozgłos grupy jej studentów, którzy otrzymali szereg wyróżnień na Międzynarodowym Biennale Tkaniny w Lozannie, a później zostali określeni jako Polska Szkoła Tkaniny” – mówi artystka włókna Joanna Owidzka.

O autorce

Magdalena Stopa to historyczka sztuki i dziennikarka, autorka książek o Warszawie i jej mieszkańcach, m.in. trzytomowego cyklu „Ostańce. Kamienice warszawskie i ich mieszkańcy”, „Przed wojną i pałacem”, „Kapliczki warszawskie”, „Rzemieślnicy warszawscy” oraz biografii: „Jerzy Staniszkis. Architekt”, a także książki „Podwaliny. Drewniane domy Podlasia i ich mieszkańcy”. 

Laureatka Nagrody Literackiej m.st. Warszawy (2011), dwukrotna laureatka Nagrody KLIO (2016, 2017), dwukrotna laureatka Nagrody im. Witolda Hulewicza (2013, 2019). Od 2015 roku mieszka na Podlasiu, w gminie Boćki, we wsi Dziecinne, gdzie założyła fundację Okolica.