„Byli sobie oddani i głęboko się kochali”. Intymna, odsłaniająca prawdę biografia Yoko Ono

Opublikowane przez adcis : 12 grudnia, 2025

Kategorie

Tagi

John Lennon opisał kiedyś Yoko Ono, prywatnie swoją żonę – jako „najsłynniejszą nieznaną artystkę na świecie”. „Wszyscy znają jej imię, ale nikt nie wie, czym się właściwie zajmuje”. Przez lata w oczach ludzi była istotna tylko o tyle, o ile wpłynęła na życie Lennona. Nazywana była dziwaczką, często czarnym charakterem. Nieprzeniknioną kusicielką, manipulującą oszustką, fejkową artystką wydającą z siebie kakofoniczne dźwięki. W historii Beatlesów Yoko bywała pomijana, ukryta w cieniu z powodu mizoginii i rasizmu. Ma to zmienić biografia autorstwa bestsellerowego pisarza Davida Sheffa, który m.in. przeprowadził ostatni wspólny wywiad z artystką i Johnem Lennonem. W tej opowieści ona jest najważniejsza. Życie Yoko – nawet w oderwaniu od Lennona – było niezwykłą podróżą. Autor, po latach pracy i wielu osobistych rozmowach z artystką, odtwarza je: od narodzin w zamożnej rodzinie w przedwojennym Tokio, przez przerażające doświadczenia wojenne z dzieciństwa, po kontakt z awangardowymi środowiskami Tokio, Nowego Jorku i Londynu. Opisuje jej działalność artystyczną, muzyczną, feministyczną i społeczną. Czytając można śledzić, jak Yoko Ono radziła sobie pod bezlitosnym ostrzałem opinii publicznej, gdy fałszywie oskarżano ją o najgorszą zbrodnię na popkulturze, jaką można było sobie wyobrazić – rozbicie największego zespołu rockandrollowego w historii. Książka to opowieść o kobiecie, której historia nigdy nie została opowiedziana uczciwie. Nie tylko rehabilituje reputację Yoko Ono, lecz także wynosi ją do rangi ikony.

Yoko czuła się w obowiązku dbać, aby dziedzictwo Johna pozostawało żywe. Była to winna jego fanom, światu i jemu samemu. „Nigdy nie pomyślałam o słowie »wdowa«. Myślałam o sobie jak o żołnierce. Oboje walczyliśmy o wolność, sprawiedliwość i prawo do autoekspresji, a on poległ na tym polu bitwy. Tak sobie myślałam. I taką walkę musiałam prowadzić” – opowiadała Yoko.

Yoko przygotowywała się do otwarcia pamiątkowego zakątka Strawberry Fields w Central Parku. Sama ofiarowała milion dolarów, żeby stworzyć to upamiętnienie Lennona naprzeciwko Dakoty. W środku założenia umieszczono mozaikę podarowaną przez władze Neapolu, układała się w słowo „Imagine”. Otaczały ją ławki, na których mogli się gromadzić odwiedzający z całego świata i wspominać Johna.

„Znalazło się tam 150 drzew, 5000 krzewów i 20 000 bylin” – pisała Maureen Dowd na łamach „New York Timesa”. „Nieżyjąca już księżna Grace z Monako podarowała derenie, Związek Radziecki – brzozy nadrzeczne, Kanadyjczycy – klony, a Holendrzy – cebulki żonkili.

Ku radości pani Ono kraje będące przeciwnikami politycznymi posiadają rośliny, które mogą pokojowo współżyć. Jordańska fotergilla rośnie tu obok izraelskiego cedru.

Biały Dom nie odpowiedział na prośbę Yoko, więc Stanów Zjednoczonych nie reprezentuje żadna roślina”. (USA dołączyły później).

Yoko uroczyście otwarła Strawberry Fields jesienią 1985 roku, w dniu, który byłby czterdziestymi piątymi urodzinamiJohna – Sean kończył właśnie dziesięć lat. Na tę okazję sprowadziła samolotem Juliana.

Relacja z Julianem układała się lepiej niż kiedykolwiek dotąd. Ich stosunki z Yoko zawsze były napięte, a wytoczony jej przez Juliana proces o podważenie testamentu Johna miał zakończyć się ugodą dopiero w 1996 roku. Niemniej Yoko czuła, że nieco się z Julianem do siebie zbliżyli, wspierała jego próby muzyczne i artystyczne. Julian często zatrzymywał się w Dakocie podczas nowojorskich podróży. W Cold Spring Harbor pływali sobie razem z Seanem. Grali też wspólnie w gry wideo, a Julian uczył Seana grać piosenki na gitarze.

Kolejne fragmenty książki

Yoko zaczęła również składać albumy z muzyką Johna, które miały się ukazać w kolejnym roku. Pierwszy nazwała Livein New York City, a drugi Menlove Ave – na cześć liverpoolskiej ulicy, na której John mieszkał w dzieciństwie. Ta ostatnia płyta miała być już trzecim pośmiertnym albumem Lennona. Piosenki, które się na nią złożyły, były próbami i fragmentami nagrań stworzonymi podczas przygotowywania przez Johna albumów Rock’n’Roll, Mind Games oraz Walls and Bridges. Na froncie i tyle okładki znalazły się portrety Johna namalowane przez Andy’ego Warhola z fotografii Iaina Macmillana.

Od samego początku krytycy zarzucili Yoko, że wykorzystuje Johna dla pieniędzy, wypuszczając nowe (a potem wznawiając stare) albumy. Jednak David Geffen zapewniał: „Miała swoje powody, bynajmniej nie finansowe, mogę cię o tym zapewnić. Uparcie chciała, żeby John wciąż był ważnym głosem. Nieustannie zdobywała mu nowych słuchaczy i dbała, żeby nikt o nim nie zapomniał”. Jann Wenner zwracał uwagę, że Paul McCartney żył i mógł dbać zarówno o swoje znaczenie, jak i o The Beatles, ale Yoko została sama z obroną pozycji Johna w świecie.

Przyjąwszy rolę menedżerki spuścizny Johna, Yoko wydała w sumie dwadzieścia kilka albumów – wznowień, wersji demo, remiksów, kompilacji i zestawów płyt. Z każdą kolejną pozycją pojawiały się nieuniknione zgryźliwe uwagi o wykorzystywaniu przez nią Johna, ale fani cenili sobie te płyty, Lennon zdobywał nową publiczność, a premiery albumów służyły temu, czemu miały służyć: John był wzmiankowany w wiadomościach, lądował na listach przebojów i ciągle był w radiu.

Kiedy w 1987 roku Yoko udzieliła licencji firmie Nike na wykorzystanie w reklamie utworu Instant Karma, tak odpowiadała na falę krytyki: „Patrzę na to tak, dostałam dostęp do milionów ludzi, którzy usłyszą Instant Karma, i dostałam 800 tysięcy dolarów, które zostały przeznaczone na fundację United Negro College Fund. Właśnie tyle dostałam w zamian za piosenkę. Macie z tym problem?”.

(…)

Towarzyszyłem Yoko w jej kolejnym wielkim przedsięwzięciu: podróży do Moskwy w lutym 1987 roku. Wybrała się do ZSRR, żeby uczestniczyć w organizowanym przez Michaiła Gorbaczowa forum pokojowym „O świat bez broni jądrowej,o przetrwanie ludzkości”. Po przyjeździe zameldowała się razem z Jannem Wennerem i grupką innych przyjaciół w hotelu Kosmos. Następnego dnia ubrana w futro (był siarczysty mróz) spacerowała po Arbacie, głównej ulicy w centrum miasta. Rozpoznała ją grupka uczniów, zatrzymali się i gapili na Yoko. Po chwili niedowierzania rozpętało się pandemonium. Otoczyli ją i spontanicznie zaczęli śpiewać Imagine.

W trzecim dniu konferencji powiedziano Yoko, że Gorbaczow i jego żona Raisa są jej wielbicielami i chcieliby ją poznać.Yoko odwiedziła Kreml, gdzie Gorbaczow cytował przy niej Imagine, „wspaniałą piosenkę pani męża”. Raisa Gorbaczowa zaśpiewała kilka wersów z Woman Johna. Po raz drugi w ciągu dwóch dni Yoko miała oczy pełne łez.

O autorze

David Sheff to autor wielu książek, w tym #1 bestsellera „New York Timesa” – wspomnień „Beautiful Boy”(„Cudowny chłopiec”), na podstawie których w 2018 roku powstał film „Mój piękny syn” z Steve’em Carellem i Timothée Chalametem w rolach głównych. Jego teksty ukazywały się m.in. w „New York Timesie”, „Rolling Stone”, „Wired”, „Fortune” i innych magazynach.

„W 2021 roku zdecydowałem, że napiszę jej biografię. Yoko postanowiła wtedy przejść na emeryturę i przestała udzielać wywiadów, ale rozmawiałem z nią przez wiele lat i dobrze ją znałem. Mimo to wiedziałem, że napisanie historii Yoko będzie trudne, bo i jej życie było skomplikowane – i ona sama też. Nasza przyjaźń też stanowiła wyzwanie. Z jednej strony moja relacja z Yoko dawała mi szansę napisania książki, której nikt inny nie mógłby napisać. Byłem obecny podczas sytuacji, o których nikt inny nie wiedział. Patrzyłem oczami świadka, jaki wpływ wywierały na nią wydarzenia publiczne. Skoro zaś byłem blisko, wiedziałem, które doniesienia prasowe i plotki były prawdziwe, a które nie. Widziałem takie oblicza Yoko, o których inni tylko spekulowali. Widziałem ją w chwilach najgorszych, gdy najmocniej oddawała się paranoi, strachowi i przygnębieniu, ale też w najlepszych – w momentach uniesienia, twórczości, inspiracji, kiedy przejawiała tę mądrość spoza tego świata, o której mówił John” – pisze we wstępie do swojej książki David Sheff.